Czy Powiat Gnieźnieński zostanie uratowany?

2019-12-09

Zarząd Powiatu Gnieźnieńskiego przy wsparciu Rady podjął decyzję o przyjęciu programu postępowania ostrożnościowego. Powodem jest zagrożenie możliwości uchwalenia budżetu i Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata. Istnieje poważne ryzyko, że powiat w krótkiej perspektywie stanie się niewypłacalny, a co za tym idzie degradacji ulegną kolejne obszary działalności.

Przyczyną załamania finansów publicznych powiatu jest drastyczny w latach 2016-2018 poziom wzrostu wydatków bieżących, niewspółmierny do dynamiki wzrostu dochodów bieżących. Wśród przyczyn zagrożenia realizacji zadań można wyróżnić te o charakterze wewnętrznym, na które wpływ miał poprzedni starosta i poprzedni zarząd powiatu oraz zewnętrznym, czyli te które były regulowane na poziomie rządowym.

Aktualnie poziom zadłużenia powiatu wynosi 31 mln zł. W latach 2015-2017 oscylował on na poziomie ok. 13-14 mln zł. Tymczasem już w roku 2018 (czyli za czasów Zarządu PiS–PSL–ZG) dług powiatu drastycznie wzrósł do poziomu 29 mln zł. Istotnym faktem jest to, że Zarząd Powiatu poprzedniej kadencji w latach 2015-2016 nie musiał spłacać żadnych transz długu, ponieważ ustępujący Zarząd IV kadencji (PO–SLD) dokonał restrukturyzacji zadłużenia powiatu spłacając wszystkie wcześniej zaciągnięte kredyty. Co ważne, w kasie powiatu na rozbudowę szpitala w latach następnych, ustępujący Starosta Dariusz Pilak pozostawił kwotę 33 mln zł, która stanowiła zdecydowaną większość środków powiatu przeznaczoną na ten cel (na 50 mln zł w sumie wydanych w okresie 2015-2018).

W tym miejscu należy podkreślić kilka ważnych aspektów dt. planowanej i ostatecznie wykonanej wartości długu powiatu. Wg ostatnich zapisów ujętych w WPF na dzień 11 października 2018 r. (Zarząd Powiatu PiS–PSL–ZG) prognozowana kwota długu miała wynieść 30% (tj. 46 mln wobec 155 mln po stronie dochodów powiatu ogółem). Nowy Zarząd Powiatu (PO–N.-Lewica) już 28 listopada 2018 r. dokonał zmian w WPF obniżając prognozowaną kwotę długu do 20,2% (tj. 30,7 mln zł wobec 152 mln po stronie dochodów powiatu ogółem). Skąd, taka duża rozbieżność? Otóż, odpowiedź leży w niezrealizowanych inwestycjach jeśli chodzi o Szpital Pomnik Chrztu Polski oraz Centrum Kultury „Scena To Dziwna”. Szczególnie jeśli chodzi o eSTeDe, czyli projekt z udziałem środków unijnych wymagał bardzo dużych zabiegów ze strony obecnego Zarządu Powiatu, aby Zarząd Województwa Wielkopolskiego przychylił się do wniosku o przesunięcie terminu zakończenia inwestycji na rok 2019. Zmiana ta, jak i ta związana ze szpitalem, z automatu spowodowała przesunięcie wysokości długu na rok 2019. Jak widać jest to dalsza konsekwencja działań poprzedniego Zarządu, a nie efekt zaciągania jakichkolwiek nowych zobowiązań przez obecny Zarząd Powiatu.

Koniecznym do  odnotowania jest również fakt, że znacząco w ostatnich latach wzrosły koszty bieżącego utrzymania Szpitala Pomnik Chrztu Polski, co przejawia się w konieczności pokrywania przez samorząd powiatowy strat netto gnieźnieńskiej lecznicy. Już w roku 2015 wydatki te wyniosły prawie 1,4 mln zł, a w latach 2020 i 2021 planowane wartości wynoszą odpowiednio 4,4 mln zł i 3,8 mln zł. Jedną z najważniejszych przyczyn złego gospodarowania finansami publicznymi powiatu jest także ponadprzeciętny w stosunku do innych powiatów wzrost wynagrodzeń w latach 2017-2019 w całej sferze budżetowej powiatu, a szczególnie w obszarze oświaty i starostwa powiatowego. Wzrost ten został zapoczątkowany jeszcze przed ogłoszeniem zapowiedzi rządowych dotyczących podwyżek dla nauczycieli obowiązujących od września 2019 roku. Warto w tym miejscu odnotować straty w subwencji oświatowej w stosunku do wydatków bieżących. I tak, w roku 2015 była to kwota prawie -2,8 mln zł, w roku 2016 -2,6 mln zł, w roku 2017 -3,5 mln zł, a w roku 2018 – 9 mln zł i w roku 2019 blisko – 11 mln zł. Tymczasem w roku 2014, kiedy kończyła się IV kadencja samorządu powiatowego (wówczas starostą był Dariusz Pilak), kwota ta oscylowała na poziomie -1,1 mln zł. Drastyczny wzrost straty w subwencji oświatowej przełożył się jednocześnie na spadek efektywności w oświacie w takim rozumieniu, że w roku 2019 subwencja pokrywa jedynie 85,45% wydatków, kiedy w roku 2015 było jeszcze 95,35%.

Szybka diagnoza sytuacji finansowej powiatu dokonana już w grudniu 2018 roku przez aktualny Zarząd pokazała, że sytuacja finansowa Powiatu Gnieźnieńskiego jest niepokojąca. Dalsze pogłębione analizy potwierdziły, że w kasie powiatu zabraknie pieniędzy na bieżące funkcjonowanie. Stąd, kolejne decyzje obecnego Zarządu mające na celu drastyczne ograniczenie wydatków bieżących, ograniczenie przerostu ilości etatów w starostwie (w roku bieżącym ilość etatów została już ograniczona do 138,45 – wobec 144,2 w roku 2018, w porównaniu do roku 2015 kiedy etatów było 126,7), rezygnacja z nagród dla pracowników starostwa w grudniu br., próba rezygnacji z zadań nie przypisanych do powiatu (np. prowadzenie Świetlicy Dzieci z Chmur), wyprzedaż zbędnego majątku powiatu (np. teren po byłym boisku sportowym przy ulicy Gdańskiej), racjonalizacja wydatków w oświacie (np. wprowadzenie minimum ilości uczniów w klasach, utworzenie Centrum Usług Wspólnych), restrukturyzacja wydatków bieżących szpitala (np. opracowanie planu naprawczego), rezygnacja lub drastyczne ograniczenie w najbliższych latach wydatków z obszaru promocja, sport i kultura, a także położenie nacisku na pozyskiwanie środków zewnętrznych, w tym szczególnie na zadania o charakterze majątkowym dla poratowania wskaźników finansowych powiatu (np. budowa strzelnicy).

Wszystkie powyższe działania wiążą się z podejmowaniem przez obecny Zarząd Powiatu bardzo trudnych i niepopularnych decyzji. Podobne wyzwania stoją przed Radą Powiatu Gnieźnieńskiego. Należy mieć nadzieję, że chęć uratowania powiatu będzie przyświecała wszystkim w/w, a spory polityczne ustąpią miejsca rzeczowej i konstruktywnej dyskusji.

 

Starostwo Powiatowe