BIPPiątek, 20.4.2018

Pomniki historii

Pomnik historii jest jedną z czterech form ochrony zabytków wymienionych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 roku. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Rangę pomnika historii podkreśla fakt, że jest on ustanawiany przez Prezydenta RP specjalnym rozporządzeniem na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pomniki historii ustanawiane są od 1994 roku. Pomniki historii to kwintesencja dziedzictwa kulturowego w Polsce, to zabytki o najwyższych wartościach historycznych, naukowych i artystycznych o znaczeniu ponadregionalnym.                          

Na terenie powiatu gnieźnieńskiego znajdują się dwa Pomniki historii – Katedra Gnieźnieńska i wyspa Ostrów Lednicki.

Katedra p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Gnieźnie uznana za Pomnik Historii zarządzeniem Prezydenta RP z 8 września 1994 roku

Lech, Czech i Rus przemierzali bezkresną puszczę, kiedy to im oczom ukazał się potężny dąb, a na jego koronie majestatyczny orzeł. Lech właśnie to miejsce postanowił wybrać na założenie swojego grodu, który nazwał, od gniazda w którym ujrzał ptaka, Gniezno.

Znana chyba wszystkim Polakom od wieków legenda to nie jedyny powód, dla którego słysząc o początkach Państwa Polskiego, pierwszym skojarzeniem dla wielu z nas jest gnieźnieńska katedra. Ilość ważnych wydarzeń, jakie przez ponad dziesięć wieków widziały jej mury, jest naprawdę imponująca. Złożenie do grobu ciała św. Wojciecha, Zjazd Gnieźnieński, czy koronacje pierwszych polskich królów, to jedynie początek tej długiej listy. Gdzie zatem, jak nie na królewskim Wzgórzu Lecha, można lepiej poczuć klimat czasów, kiedy to nasze Państwo budziło się do życia?

Chociaż obecnie znany kształt bazylika nabrała dopiero w XIV wieku, w jej wnętrzach zobaczyć można wiele elementów o znacznie starszej metryce - na przykład słynne spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie powstałe około 1175 roku. Będąc w świątyni warto także zajrzeć do podziemi, w których znajdują się fundamenty wcześniejszych budowli.

Obok bazyliki znajduje się Archiwum Archikatedralne, które śmiało nazwać można rajem dla wszystkich pasjonatów historii. W jego imponujących zasobach można znaleźć około 2 500 metrów bieżących archiwaliów, w tym około 80 000 samych książek – często pięknie iluminowanych i oprawionych. Jednym z najstarszych zabytków piśmienniczych archiwum jest pergaminowy rękopis „Evangeliarium”, czyli tekst czterech Ewangelii w całości, z wpisanym rokiem 800. Z kolei za jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych uważany jest Złoty Kodeks Gnieźnieński – „Codex Aureus Gnesnensis”, księga liturgiczna, zawierająca fragmenty Ewangelii, wybrane na poszczególne niedziele i święta.

Wyspa Ostrów Lednicki - uznana za Pomnik Historii zarządzeniem Prezydenta RP z 8 września 1994 roku

Pomiędzy Gnieznem a Poznaniem, na wyspie, we wczesnym średniowieczu zbudowano jeden z najważniejszych grodów piastowskich, zwany Ostrowem Lednickim. Okres świetności ośrodka przypadł na X wiek, kiedy to Mieszko I wzniósł tam jedne z pierwszych na ziemiach polskich budowle kamienne: pałac (palatium) władcy połączony z kaplicą oraz kościół. Z budowli tych z pewnością korzystali później pierwsi polscy królowie: Bolesław Chrobry i Mieszko II. Przebywał tu także, zmierzający do Gniezna w roku tysięcznym Otton III.

Zdaniem wielu naukowców Ostrów Lednicki mógł być miejscem Chrztu Polski. Po najeździe na ziemie piastowskie czeskiego księcia Brzetysława (1038 r.), rezydencja na Ostrowie Lednickim straciła swoje prestiżowe znaczenie, chociaż nadal była wykorzystywana - mieściła się tam m.in. siedziba kasztelana. Sytuację jeszcze bardziej pogorszył najazd Krzyżaków w roku 1331, po którym wyspa pełniła już najprawdopodobniej jedynie funkcję cmentarzyska. Być może właśnie brak stałego osadnictwa spowodował, że po dziś dzień można na niej podziwiać dobrze zachowane relikty piastowskich budowli.

Liczne skarby wyłowione przez archeologów z dna jeziora znajdują się w pobliskim budynku Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Do najcenniejszych prezentowanych zabytków zaliczyć można: staurotekę (relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego), liczne przedmioty ze złota, brązowe misy imitujące złote naczynia, ozdoby ze srebra, liczną biżuterię z kamieni półszlachetnych, szkła.

drukuj:
udostępnij:
Projekty realizowane przez powiat

Projekty realizowane przez powiat

reklama aplikacji mobilnej
Rejestracja rezerwacji pojazdów
Projekt współfinansowany

Projekt Wdrożenie zaawansowanych e-usług dla klientów Starostwa Powiatowego w Gnieźnie oraz jednostek podległych współfinansowany ze środków
Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014 – 2020 w ramach konkursu Rozwój elektronicznych usług publicznych